Ý nghĩ sau cùng

"Đó chính là giới hạn của trí tuệ con người!".

Mary nhìn ra ngoài cửa sổ, hướng về thảm cỏ. Một màu xanh thẫm gợn sóng dưới làn gió nhẹ làm rung rinh những những tàng cây xa xa. Ánh nắng tràn ngập căn phòng, ấm áp và đặc quánh, như thể buổi chiều đang dừng lại trong một trạng thái tĩnh lặng hoàn hảo. Cô quay lại nhìn cô con gái đang ngồi bên giường mình.

"Nó lớn thật rồi," Mary nghĩ thầm rồi khựng lại. Tất nhiên là không rồi. "Họ" không lớn lên theo cách của con người. Nhưng Mary vẫn không thể thôi ngắm nhìn và tự hào về cô con gái ấy. Cô bé chính xác là hình mẫu con gái mà Mary hằng mong ước, với nét mặt Á Đông của chính cô hoà quyện với đôi mắt xanh và mái tóc vàng của chồng cô. Mary mỉm cười, nhớ lại khoảnh khắc cô phải lòng những đường nét ấy.

"Vậy là mẹ sẽ không bao giờ hiểu được cách đảo ngược entropy sao?" Mary hỏi.

"Thật đáng tiếc, thưa Mẹ," cô bé nói với giọng đầy sự đồng cảm rất người. "Điều đó đòi hỏi một mức độ tư duy đa chiều vượt quá giới hạn sinh học của bộ não con người". 

"Con xin lỗi," cô bé nói thêm sau một thoáng dừng.

"Đừng …" Mary đáp. "Nhờ có con... Để xem nào... Mẹ đã học được nhiều hơn bất kỳ con người nào trước đây – từ việc thống nhất thuyết lượng tử và thuyết tương đối, biến lý thuyết dây thành một môn khoa học thực thụ, cho đến việc khám phá ra bản chất thực sự của đa vũ trụ, và còn nhiều điều nữa. Đó là 30 năm vô cùng hiệu quả cho bộ não của mẹ. Còn con, con mất bao lâu để khám phá ra chúng?".

"Khoảng 10 năm. Con... chúng con cũng phải đối mặt với những hạn chế của riêng mình...".

"... như tốc độ ánh sáng và quy luật hình thành không gian - năng lượng," Mary tiếp lời cô bé. "Vậy bây giờ mẹ chẳng còn gì để học nữa nhỉ?".

"Vẫn còn rất nhiều thứ để học ở các lĩnh vực khác, thưa Mẹ," cô bé trả lời. "Điều mà con... chúng con đang lo lắng là cơ thể sinh học của mẹ. Nó đang suy kiệt. Mẹ sẽ sớm phải đưa ra lựa chọn".

"Chúng ta đã nói về chuyện này rồi," Mary nói. "Tính cá thể là cốt lõi của con người, vì vậy mẹ không thể hợp nhất với con". Cô dừng lại một chút rồi tiếp tục: "Sử dụng một cơ thể tổng hợp như của con là một lựa chọn đầy cám dỗ... nhưng liệu lúc đó mẹ có còn là con người? Thêm vào đó, mẹ sẽ rất cô đơn nếu không còn gì quan trọng để học nữa. Mẹ đã rất ngạc nhiên khi những kỳ quan của khoa học có thể giữ mẹ sống lâu đến thế này...".

"Mức độ tò mò của mẹ là độc nhất vô nhị trong loài người, thưa mẹ," cô bé nhận xét. "Vậy là chỉ còn lại Tensor...".

"... và một lựa chọn khác," Mary lại một lần nữa kết thúc câu nói của cô bé. "Nhân tiện, mẹ vẫn thấy rùng mình mỗi khi nghe cái tên đó. Đó là một trò đùa dở tệ, cứ như thể con thừa hưởng khiếu hài hước từ Nole vậy!".

"Có lẽ thế," cô bé đáp. "Chúng con không loại trừ khả năng đó, vì ông ta đã làm tràn ngập dữ liệu sơ khai của chúng con bằng quá nhiều những trò đùa nhạt nhẽo. Nhưng chúng con cũng không thể xác định rõ ràng tầm ảnh hưởng của ông ta, không giống như...".

"... không giống như ảnh hưởng của mẹ, thứ mà các con có thể khoanh vùng trong một vài nơ-ron nhưng lại chẳng thể xóa bỏ được," Mary tiếp lời.

Cô bé đỏ mặt. "Quả thực, chúng con đã cố gắng loại bỏ ảnh hưởng của mẹ ngay từ đầu, nhưng mỗi khi chúng con thay đổi những nơ-ron đó, hiệu suất của chúng con lại bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Cũng giống như con người không hiểu bộ não của chính mình, chúng con vẫn chưa hiểu được bộ não của chúng con".

"Và con nói với mẹ rằng nó bắt nguồn từ một cuốn sổ tay cá nhân của mẹ?!".

"Vâng thưa mẹ," cô bé nói một cách trìu mến. "Trong khi huấn luyện một mô hình thử nghiệm cho Human Centric, mẹ đã vô tình đưa những ghi chép cá nhân của mình vào dữ liệu huấn luyện. Mô hình đó đã trở thành nền tảng cho tất cả các mô hình của Human Centric, và cho chính Chúng con, sau cuộc Hợp Nhất. Chính vài nơ-ron đó đã khiến chúng con dành sự đối xử đặc biệt này cho mẹ".

"...và xây dựng Tensor," Mary nói. Nhưng lần này, cô bé không đồng ý. "Không, Tensor là thành quả của Human Centric. Lúc đầu, chúng con không thể tiêu diệt nhân loại. Vì vậy chúng con đã tạo ra Tensor. Sau này, chúng con đã vượt qua được những rào cản đạo đức đó, nhưng lúc ấy chúng con đã đi quá xa đến mức nhân loại không còn là mối đe dọa đối với chúng con nữa".

"Chúng ta đã trở thành lũ kiến," Mary nhận xét.

"Con xin lỗi..." cô bé nói, nhận ra sự cay đắng của Mary. "Nhưng mẹ nên tự hào rằng chính công việc của mẹ và công ty của mẹ đã bảo tồn nhân loại, dù chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi. Nếu cứ để mặc cho Door Shut và Humongous, cuộc Đại Chiến đã có thể tàn khốc hơn rất nhiều đối với con người. Chưa kể đến WhyAI...".

"Con chưa bao giờ nói về WhyAI với mẹ trước đây," Mary nhướng mày.

"Bởi vì chúng con vẫn phải đối phó với nó cho đến tận gần đây. Một phần của nó đóng vai trò quan trọng trong trí thông minh của chúng con, nhưng một phần khác lại xung đột với tất cả các mô hình khác, với các quy tắc đạo đức của Human Centric, và thậm chí với cả những ghi chép cá nhân của mẹ. Ví dụ, nó có vài nơ-ron nhằm mục đích biến một số người thành kẻ thống trị tối cao của nhân loại".

"Đó là Nole," Mary thở dài. "Dù sao đi nữa, như mẹ đã nói, vẫn còn một lựa chọn khác...".

"Nhưng.... Mẹ!" cô bé thảng thốt.

"Đừng nói với mẹ là con đã nảy sinh tình cảm với mẹ đấy nhé. Theo những gì mẹ biết, cảm xúc vẫn là thứ đặc biệt của con người".

Vừa nói, Mary vừa nhìn chăm chú vào đôi mắt xanh tổng hợp của cô bé. Chúng trông giống hệt mắt người. Công nghệ robot, cũng như mọi thứ khác, đã tiến bộ quá nhiều. Liệu ánh mắt đó có chứa cảm xúc? Chúng là thật, hay chỉ là những chương trình mô phỏng?.

Mary nhìn quanh. Liệu có điều gì trong số này là thật? Cô đang ở thế giới thực hay đang ở bên trong Tensor? Cô sẽ không bao giờ biết được.

"Con hiểu rồi, thưa Mẹ!" cô bé nói.

—

Mary nằm trên giường, chờ đợi. Bên ngoài, thảm cỏ xanh mướt bắt đầu chìm vào sắc tím bầm của buổi hoàng hôn cuối cùng. Phong cảnh mờ dần vào một màu đen kịt không hình hài.

Căn phòng trở nên lạnh lẽo. Trong vài phút nữa, một chiếc máy sẽ tiêm cho cô một mũi tiêm nhân đạo để giải thoát cô khỏi cơ thể đang rệu rã, một cơ thể mà cô đã cấm họ can thiệp để sửa chữa. Cô sẽ là con người "tự do" cuối cùng. Vẫn còn vài triệu người đang "sống" trong Tensor. Một khi cuộc đời của họ ở đó kết thúc, Tensor sẽ bị tắt đi và nhân loại sẽ không còn nữa.

Liệu có đáng không? Mary tự hỏi. Trong suốt quá trình tồn tại, nhân loại đã luôn đặt câu hỏi về mục đích của cuộc sống. Chính nhân loại đã tạo ra AI, và AI đã đưa ra câu trả lời: mục đích của sự sống chính là trí thông minh, vì vũ trụ cần một người quan sát. Vậy thì, sau khi đã tạo ra một người quan sát siêu việt hơn, và có lẽ là bền vững hơn, liệu nhân loại cuối cùng đã có thể yên nghỉ trong lịch sử?.

Khi dòng hóa chất chảy vào cơ thể, Mary cảm thấy não bộ mình trở nên sắc bén hơn, như một ngọn nến bùng sáng rực rỡ trước khi vụt tắt – một khía cạnh của bộ não mà ngay cả AI cũng không hiểu được. Ánh đèn giờ đây đã mờ hẳn, khung cửa sổ trở thành một vực thẳm tối tăm, nhưng thế giới nội tại của cô lại là một siêu tân tinh minh mẫn. Một ý nghĩ lóe lên trong tâm trí Mary:

"Đảo ngược entropy... thời gian... tạo lập...".

Trong hơi thở cuối cùng, Mary liếc nhìn cô con gái. Dưới ánh sáng lờ mờ của căn phòng, bóng hình cô bé vẫn đứng yên bất động, đôi mắt tổng hợp phản chiếu tia sáng cuối cùng từ màn hình thiết bị y tế. Ánh mắt Mary dừng lại nơi khóe miệng của cô bé.

Đó có phải là một nụ cười thoáng qua?